Bảy cầu thủ đào tẩu, Eritrea xây lại đội tuyển từ những đứa con xa xứ: canh bạc kiều bào ở vòng loại CAN 2026

Vào khoảng 21 giờ 30 phút ngày 26 tháng 3 năm 2026, tại sân vận động Somhlolo ở Lobamba, Eswatini, tiếng còi mãn cuộc vang lên. Eritrea vừa giành chiến thắng chung cuộc 2-1 trước Eswatini sau hai lượt trận vòng sơ loại Africa Cup of Nations. Đội bóng bị lãng quên suốt sáu năm bỗng đứng trước cánh cửa lịch sử. Thế nhưng ngay trong đêm đó, bảy cầu thủ của họ lặng lẽ rời khách sạn. Họ để lại giày đá bóng, áo đấu và những bức ảnh gia đình. Họ không lên máy bay trở về Asmara. Hai ngày sau, các tổ chức lưu vong xác nhận rằng họ đã nộp đơn xin tị nạn chính trị tại Nam Phi. Đó là một cú sốc, nhưng không phải là điều gì đó mới mẻ với người Eritrea. Sau khi giành độc lập từ Ethiopia năm 2026, đất nước Đông Phi với khoảng 3,7 triệu dân nằm dưới sự lãnh đạo liên tục của Tổng thống Isaias Afwerki. Eritrea bị các tổ chức nhân quyền mô tả là một quốc gia khép kín, thường được ví như một ẩn sĩ giữa vùng Sừng châu Phi. Chế độ nghĩa vụ quân sự không có thời hạn buộc thanh niên phải lựa chọn giữa phục vụ quân đội và trốn chạy. Trong hai thập kỷ qua, hàng nghìn vận động viên đã đào tẩu ra nước ngoài tìm kiếm tự do. Bóng đá là một trong những nạn nhân đầu tiên của tình trạng này. Đội tuyển Eritrea không thi đấu một trận quốc tế nào từ năm 2026. Họ không có thứ hạng FIFA, không có giải vô địch quốc gia hoạt động đều đặn, không có sân vận động đạt chuẩn. Khi lễ bốc thăm vòng loại CAN 2026 đưa họ vào cặp đấu với Eswatini, phần lớn giới quan sát coi đây chỉ là thủ tục. Nhưng trên thực tế, các cầu thủ nội địa Eritrea đã viết nên một câu chuyện cổ tích. Họ ghi hai bàn sau hai lượt trận, chỉ thủng lưới một bàn, và giành quyền vào vòng bảng. Chiến thắng đó càng đặc biệt khi biết rằng nhiều cầu thủ trong đội hình vừa phải tạm biệt gia đình, vừa phải đối mặt với tương lai bất định chỉ sau một trận đấu. Bảy cầu thủ đào tẩu là một vết rạn lớn. Họ gồm những trụ cột phòng ngự và tiền vệ, những người thi đấu trọn vẹn hai trận gặp Eswatini. Sau khi xin tị nạn ở Nam Phi, họ đã đốt cháy cây cầu duy nhất về quê hương. Liên đoàn bóng đá Eritrea lúc đó chỉ còn ba cầu thủ nội địa trở về từ chuyến đi. Tình thế tưởng chừng sụp đổ, nhưng chính quyền nhanh chóng hành động. Africa Intelligence đưa tin chính quyền chỉ thị cho liên đoàn xây dựng đội tuyển từ cầu thủ song tịch, tức là những người Eritrea gốc đang sinh sống và thi đấu ở nước ngoài. Đây là một bước ngoặt chiến lược. Trước đây, chính quyền Eritrea thường nhìn cộng đồng lưu vong với ánh mắt nghi ngờ, thậm chí thù địch. Những người rời đi bị coi là kẻ phản bội. Thế nhưng giờ đây, để cứu đội tuyển quốc gia, họ phải quay sang dựa vào chính những con người mà họ từng xa lánh. Đội hình 27 cầu thủ được triệu tập cho hai trận đầu tiên ở bảng D gồm những cái tên đang chơi bóng tại 13 quốc gia khác nhau, từ châu Âu đến Bắc Mỹ và Trung Đông. 14 người trong số đó lần đầu khoác áo tuyển. Điều này cho thấy đội ngũ cũ về cơ bản đã bị xóa sổ. Trong danh sách, cái tên đáng chú ý nhất là Tesfaldet Tekie. Tiền vệ sinh năm 2026 đang khoác áo Hammarby tại giải vô địch Thụy Điển, từng có một lần ra sân cho đội tuyển Thụy Điển. Tekie được gọi triệu tập vào tháng Ba nhưng anh không lên đường cùng đội tuyển. Không ai giải thích lý do, nhưng người ta đoán anh không muốn đặt chân trở lại Asmara, nơi mà hợp đồng thi đấu quốc tế có thể khiến anh gặp rủi ro pháp lý. Lần này, việc anh đồng ý góp mặt là tín hiệu cho thấy chính quyền đã chấp nhận những cầu thủ Thụy Điển, Đức hay Mỹ như một phần của đội tuyển. Theo quy định của FIFA, Tekie hoàn toàn có thể chuyển sang thi đấu cho Eritrea vì anh chưa thi đấu quá ba trận chính thức cho đội tuyển Thụy Điển ở cấp độ A. Eritrea cũng đã chuẩn bị kỹ lưỡng các thủ tục pháp lý để hợp thức hóa trường hợp này. Eritrea sẽ mở đầu chiến dịch vòng loại bằng chuyến làm khách đến Nairobi để gặp Kenya vào thứ Bảy, trước khi tiếp Nam Phi vào ngày 30 tháng 9. Trận đấu được xem là sân nhà của Eritrea phải tổ chức tại Cairo, bởi đất nước này không có sân vận động đạt tiêu chuẩn của Liên đoàn bóng đá châu Phi. Người hâm mộ Eritrea không thể đến Cairo để cổ vũ; ngay cả người dân trong nước cũng khó theo dõi trực tiếp vì truyền thông bị kiểm soát. Họ phải dựa vào đài phát thanh hoặc những kênh lậu nếu kết nối internet cho phép. Điều đó càng làm nổi bật nghịch lý của một đội tuyển quốc gia không có quê nhà. Về mặt chiến thuật, đội tuyển mới của Eritrea là một tập hợp của sự đa dạng. Có người chơi ở giải hạng cao châu Âu, quen với cường độ pressing khốc liệt. Có người lớn lên ở Mỹ với nền tảng thể lực tốt nhưng kỹ năng chiến thuật thấp hơn. Lại có những người từ các nước Ả Rập với lối chơi kỹ thuật. Vấn đề đầu tiên là ngôn ngữ chung trên sân. Vấn đề thứ hai là thời gian. Các cầu thủ bay từ khắp nơi trên thế giới, nhiều người chỉ kịp tập đúng một buổi trước trận gặp Kenya. 14 tân binh chưa từng thi đấu cùng nhau, họ không thể nhắm mắt chuyền bóng cho nhau được. Huấn luyện viên chỉ có thể sử dụng những sơ đồ đơn giản, dễ thích nghi, thay vì một triết lý bóng đá rườm rà. Chưa kể, đa số cầu thủ đang thi đấu tại các giải vô địch quốc gia đang vào giai đoạn cao trào. Họ sẽ phải vượt hàng nghìn kilomet để tới Nairobi, có người chỉ kịp tập một buổi trước trận đấu. Thời gian di chuyển nhiều hơn thời gian tập luyện cùng nhau. Với một đội bóng thiếu sự chuẩn bị như vậy, những sai sót cá nhân là điều khó tránh khỏi. Nhưng bóng đá Đông Phi từng chứng kiến nhiều bất ngờ, và người Eritrea vẫn nuôi hy vọng vào một phép màu. Nếu nhìn vào lịch sử các đội tuyển châu Phi, rõ ràng cầu thủ kiều bào có thể tạo ra khác biệt. Senegal năm 2026 tiến đến tứ kết World Cup với dàn cầu thủ Pháp gốc Senegal. Morocco năm 2026 làm nên lịch sử tại World Cup Qatar với phần lớn đội hình sinh ra ở Tây Ban Nha, Pháp, Hà Lan và Bỉ. Algeria vô địch CAN 2026 nhờ những cầu thủ đang chơi tại châu Âu. Nhưng những đội tuyển này có một nền tảng vững chắc bên dưới: giải quốc nội được tổ chức bài bản, các lò đào tạo trẻ phát triển, và quan trọng nhất là các cầu thủ kiều bào tình nguyện cống hiến vì tình yêu quê hương chứ không phải vì một mệnh lệnh từ chính quyền. Ở Eritrea, sự tình nguyện đó bị nghi ngờ. Nhiều cầu thủ song tịch phải đối mặt với áp lực từ chính cộng đồng lưu vong. Họ có thể bị gọi là những kẻ tiếp tay cho một chế độ độc tài. Họ có thể bị tẩy chay trên mạng xã hội. Ngược lại, họ cũng có thể bị chính quyền gây sức ép nếu không triệu tập hoặc không thi đấu hết mình. Họ đứng giữa hai ngọn lửa, và đây chính là điểm khác biệt quan trọng nhất giữa Eritrea và tất cả các đội tuyển kiều bào khác trên lục địa. Điều trớ trêu là cuộc đào tẩu của bảy cầu thủ, dù là thảm họa vào thời điểm đó, lại có thể là khởi đầu cho một kỷ nguyên mới. Nếu không có sự ra đi của họ, liên đoàn sẽ vẫn hài lòng với một đội hình yếu kém, thiếu kinh nghiệm quốc tế. Họ sẽ bước vào vòng bảng và chắc chắn thua đậm trước Kenya và Nam Phi. Sự ra đi của bảy trụ cột khiến mọi thứ sụp đổ, nhưng sự sụp đổ đó buộc Eritrea phải nhìn ra thế giới. Giờ đây, họ có một đội hình về lý thuyết mạnh hơn nhiều, dù sự gắn kết không tồn tại. Nếu Tekie và các cầu thủ châu Âu khác có thể thi đấu đúng phong độ, Eritrea có thể sẽ tạo ra bất ngờ. Vấn đề không còn là chất lượng mà là sự kết nối. Với một chính quyền luôn đề cao chủ quyền và sự tự lực, việc phải dựa vào cầu thủ song tịch là một sự nhượng bộ lớn về mặt ý thức hệ. Nhưng đó cũng là một nước cờ tuyên truyền khéo léo: nếu đội tuyển gồm những cầu thủ châu Âu thi đấu tốt, chính quyền có thể tuyên bố rằng người Eritrea ở khắp nơi trên thế giới vẫn hướng về Tổ quốc. Hình ảnh một cầu thủ sinh ra ở Stockholm hát quốc ca Eritrea sẽ là một biểu tượng mạnh mẽ hơn bất kỳ bài phát biểu nào. Nhưng với những người lưu vong, hình ảnh ấy cũng có thể bị coi là sự hợp thức hóa một chính thể đàn áp. Bóng đá luôn đặt ra câu hỏi về bản sắc. Khi một cầu thủ sinh ra ở Thụy Điển, lớn lên trong xã hội Thụy Điển, nói tiếng Thụy Điển là ngôn ngữ chính, thì nghĩ về đất nước mình sẽ khoác áo là điều gì? Eritrea trong trái tim anh ta là một khái niệm qua lời kể của cha mẹ, một vùng đất anh ta có thể chưa từng đến. Nhưng khi anh ta hát quốc ca Eritrea, khi anh ta chạm tay vào trái bóng mang màu cờ đỏ, xanh lá và vàng, thì dòng máu Eritrea trong anh ta thức dậy. Điều đó có thể đẹp đẽ, cũng có thể bi thảm, tùy thuộc vào cách chính quyền đối xử với anh ta. Trong khi đó, bảy cầu thủ đào tẩu đang bắt đầu cuộc sống mới tại Nam Phi. Họ có thể được cộng đồng quốc tế chào đón, được các tổ chức tị nạn hỗ trợ. Nhưng họ sẽ phải sống với cảm giác tội lỗi vì bỏ lại đồng đội, vì làm mất thể diện của đất nước trong mắt chính quyền. Họ cũng sẽ day dứt khi thấy đội tuyển mới mặc chiếc áo mà họ từng khoác. Bóng đá đã cho họ một cơ hội để rời đi, và họ đã nắm lấy nó. Đó là sự thật phũ phàng nhất của thể thao: mỗi bản hợp đồng có thể là một lời chia tay được viết trước, nhưng mỗi chuyến đi xa cũng có thể là một cuộc trốn chạy được ấp ủ bấy lâu. Người hâm mộ Eritrea ở trong nước gần như không có cơ hội xem đội tuyển mới thi đấu. Tuy nhiên, cộng đồng diaspora ở châu Âu, Mỹ và Úc sẽ là lực lượng cổ vũ lớn nhất. Họ có thể đến Nairobi, thậm chí đến Cairo, để tiếp lửa cho đội nhà. Với họ, đội tuyển quốc gia không chỉ là một tập hợp cầu thủ; đó là sợi dây kết nối với một quê hương mà nhiều người trong số họ chưa từng được thấy. Tiếng vỗ tay từ khán đài vắng vẻ ở Cairo có thể sẽ mang theo nỗi nhớ của hàng chục nghìn gia đình tản mác khắp thế giới. Liên đoàn bóng đá châu Phi chắc chắn không hài lòng khi một đội tuyển phải thi đấu trên sân trung lập ở một quốc gia khác, nhưng họ không thể làm gì hơn bởi Eritrea thiếu cơ sở vật chất. Vòng loại CAN 2026 đang diễn ra với tham vọng giành vé dự vòng chung kết tại Morocco vào tháng 12 năm nay. Eritrea rơi vào bảng D cùng Kenya và Nam Phi, hai đội bóng có truyền thống và lực lượng vượt trội. Với thể thức lấy đội nhất và nhì bảng, cơ hội của Eritrea gần như bằng không dù họ có kiều bào hay không. Nhưng đối với một đội tuyển vừa trở lại sau sáu năm mất tích, hai trận đấu này quan trọng hơn nhiều so với tấm vé: chúng là minh chứng cho sự tồn tại. Vào thứ Bảy này, khi trọng tài rút còi ở Nairobi, toàn bộ thế giới sẽ thấy một đội tuyển Eritrea hoàn toàn khác lạ. Đội bóng ấy không có sân nhà, không có khán giả nhà, không có truyền thống. Họ chỉ có một nhóm những người xa lạ mang trong mình hai dòng máu, một tấm bản đồ nối từ Asmara đến Stockholm, Berlin, Washington và nhiều thành phố khác. Câu chuyện của họ không đơn giản là bóng đá. Đó là câu chuyện về một đất nước đang tìm cách hàn gắn với chính những đứa con mình đã đẩy đi xa. Và dù trận đấu kết thúc với tỷ số nào, Eritrea cũng đã thắng một điều gì đó: họ đã chứng minh rằng bóng đá, ngay cả trong hoàn cảnh bi thảm nhất, vẫn có thể là sợi dây nối những số phận. Ánh đèn sân vận động Nairobi sẽ bừng sáng, và ở Johannesburg, bảy người đàn ông sẽ ngồi trước màn hình tivi, không còn là tuyển thủ nhưng vẫn còn là những đứa con của bóng đá.