Khi WhatsApp khóa tài khoản tuổi teen, các lò đào tạo bóng đá nhìn thấy chính mình

Sân tập của một trung tâm đào tạo trẻ ở ngoại ô Lyon, bảy giờ sáng một ngày tháng Mười. Huấn luyện viên thể lực đi dọc hàng cầu thủ U16 đang khởi động, tay ôm chiếc hộp nhựa trong suốt. Đám trẻ thuộc lòng nghi thức: điện thoại bỏ vào hộp, hết buổi tập mới được lấy lại. Sáng hôm ấy có chuyện lạ. Một cậu bé mười lăm tuổi, tiền vệ cánh, khựng lại khi được gọi tên. Cậu nói nhỏ, vừa đủ để mấy đứa đứng gần nghe: "Thầy ơi, tối qua mẹ khóa WhatsApp của em, em không nhắn được cho nhóm đội." Cả hàng cầu thủ cười ồ. Tôi đứng cách đó vài mét, và tôi thấy cậu bé không cười.

Ba ngày sau, câu chuyện ấy có tên chính thức.

WhatsApp, ứng dụng nhắn tin thuộc Meta, công bố bộ công cụ kiểm soát dành cho phụ huynh đối với tài khoản người dùng vị thành niên. Cụ thể, tài khoản tuổi teen được gắn cơ chế xác thực bằng mã PIN: phụ huynh có thể can thiệp vào một số cài đặt, và mọi thay đổi đều cần mã. Nền tảng cũng triển khai cấu hình nội dung hạn chế, giới hạn những gì tài khoản tuổi teen nhìn thấy và tương tác. Meta nhấn mạnh mã hóa đầu cuối vẫn được giữ nguyên, và ứng dụng không đọc nội dung tin nhắn riêng tư. Công cụ ra mắt tại Mexico trước, rồi mở rộng ra toàn cầu.

Tôi đọc thông báo ấy hai lần. Lần đầu với tư cách người làm nghề đưa tin. Lần thứ hai với tư cách người đã dành nhiều năm đứng ở rìa các sân tập trẻ, nơi những cậu bé mười ba, mười bốn tuổi đã là tài sản của một câu lạc bộ chuyên nghiệp.

Điều khiến tôi dừng lại là một trùng hợp khó bỏ qua. Độ tuổi WhatsApp nhắm tới, từ mười ba trở lên, cũng chính là độ tuổi các lò đào tạo châu Âu bắt đầu ký hợp đồng học viện với cầu thủ. Ở Pháp, một cậu bé có thể ký hợp đồng đào tạo từ mười lăm tuổi. Cùng lúc đó, phụ huynh cậu ta đang có trong tay công cụ kiểm soát tài khoản nhắn tin của cậu.

Hai hệ thống quyền lực chồng lên nhau trên cùng một đứa trẻ. Một bên là câu lạc bộ, với hợp đồng, điều khoản và bộ máy kỷ luật. Bên kia là gia đình, với mã PIN và một cấu hình nội dung hạn chế.

Tôi không nghĩ đây là câu chuyện về công nghệ. Đây là câu chuyện về việc ai đang giữ nhịp cho một cầu thủ trẻ, và nhịp đó bắt đầu từ đâu.

Trong nhiều năm theo dõi các buổi tập của đội trẻ, tôi nhận ra một điều mà bảng thống kê không bao giờ ghi lại. Cầu thủ tuổi teen sống trong hai thế giới song song. Thế giới thứ nhất là sân tập: giờ giấc, khối lượng, chế độ ăn, phục hồi, video phân tích. Thế giới thứ hai là chiếc điện thoại: nhóm chat đội, nhóm chat gia đình, người đại diện nhắn tin lúc mười một giờ đêm, tuyển trạch viên của câu lạc bộ khác nhắn tin qua một tài khoản lạ.

Câu lạc bộ kiểm soát thế giới thứ nhất gần như tuyệt đối. Thế giới thứ hai thì gần như không.

Tôi từng ngồi với một huấn luyện viên đào tạo và nghe ông kể rằng ông biết có những cậu bé mười bốn tuổi nhận tin nhắn từ người lạ mỗi tuần. Ông không có quyền đọc những tin nhắn đó. Câu lạc bộ cũng không. Chỉ phụ huynh mới có quyền, và phần lớn phụ huynh không biết mình cần nhìn vào đâu.

Đó là lý do tôi thấy thông báo của WhatsApp đáng chú ý hơn vẻ ngoài của nó. Công cụ kiểm soát của phụ huynh đang lấp vào một khoảng trống mà các lò đào tạo bóng đá đã để trống suốt nhiều năm. Câu lạc bộ dạy cầu thủ trẻ cách chạy, cách chuyền, cách ngủ, cách ăn. Không ai dạy họ cách tồn tại trong hộp thư đến của chính mình.

Ở Lyon, tôi từng theo dõi một cầu thủ trẻ suốt một mùa giải. Cậu ấy có tỷ lệ chuyền chính xác 89,4%, số pha qua người 2,1 mỗi trận, và một tài khoản mạng xã hội với hơn bốn mươi nghìn người theo dõi. Ba chỉ số đầu tôi lấy từ dữ liệu trận đấu. Chỉ số thứ tư tôi lấy từ chính cậu ấy, trong một buổi phỏng vấn, khi cậu nói rằng cậu kiểm tra điện thoại lần cuối lúc hai giờ sáng.

Không bảng phân tích nào ở câu lạc bộ đo được chỉ số thứ tư. Và đó lại là chỉ số quyết định cậu ấy có mặt trên sân vào thứ Bảy hay không.

Lò đào tạo của Lyon đã sản sinh ra những cái tên như Houssem Aouar và Maxence Caqueret. Cả hai đều đi lên từ đội trẻ, và cả hai đều trưởng thành trong giai đoạn mạng xã hội bùng nổ. Câu chuyện của họ thường được kể bằng số phút thi đấu và số đường kiến tạo. Ít ai kể phần còn lại: những năm tháng tuổi teen sống giữa hai hệ thống kỷ luật, một trên sân và một trong túi áo.

Người ta bảo con gái không hiểu chiến thuật, nên tôi mang cả mùa giải ra làm bằng chứng. Nhưng bằng chứng ở đây không nằm trong bảng dữ liệu trận đấu. Nó nằm ở thời điểm một cầu thủ trẻ mười lăm tuổi bước vào phòng họp và nói rằng cậu không ngủ được vì điện thoại.

Phản ứng quen thuộc nhất tôi nghe từ giới bóng đá là: cấm điện thoại. Thu điện thoại. Cách ly cầu thủ trẻ khỏi mạng xã hội. Tôi đã nghe câu đó ở ít nhất bốn trung tâm đào tạo khác nhau, và tôi không tin nó.

Cấm đoán không tạo ra kỹ năng, nó chỉ tạo ra sự né tránh. Một cậu bé bị thu điện thoại sẽ không học được cách từ chối một người đại diện mười bốn tuổi, không học được cách nhận ra một tin nhắn tuyển trạch đáng ngờ, không học được cách nói không với một lời đề nghị từ câu lạc bộ khác. Cậu ta chỉ học được cách giấu điện thoại giỏi hơn.

Ở điểm này, công cụ của WhatsApp có một nguyên tắc tôi đánh giá cao, dù tôi chưa kiểm chứng được hiệu quả thực tế. Nó không cấm. Nó hạn chế, và nó gắn trách nhiệm cho một người lớn cụ thể. Nhưng nó cũng đặt ra một câu hỏi mà bóng đá chưa trả lời: khi cầu thủ trẻ mười lăm tuổi ký hợp đồng với câu lạc bộ, ai là người lớn chịu trách nhiệm cho không gian số của cậu ta, phụ huynh, câu lạc bộ, hay người đại diện?

Tôi đã hỏi câu này với vài người trong nghề. Không ai trả lời thẳng. Một người nói đó là chuyện của gia đình. Một người khác nói đó là chuyện của liên đoàn. Cả hai đều đúng, và chính vì cả hai đều đúng nên không ai làm.

Trước khi viết, tôi nghe cả hai phía khán đài, kể cả khi họ hát trái nhịp. Phía khán đài ở đây gồm những huấn luyện viên muốn yên tâm rằng cầu thủ của mình được bảo vệ, và những phụ huynh muốn yên tâm rằng con mình không bị câu lạc bộ nuốt chửng. Hai nỗi lo ấy không đối lập. Chúng chỉ chưa từng được đặt cạnh nhau trên cùng một bàn.

Tôi vẫn giữ thói quen đứng ở rìa sân tập vào sáng sớm, đếm nhịp chạy của những đứa trẻ mà phần lớn sẽ không bao giờ chạm tới đội một. Nhịp của chúng trên sân thì tôi nhìn thấy. Nhịp của chúng trong điện thoại thì tôi chỉ đoán được qua những câu nói vu vơ.

Dữ liệu chỉ là tấm bản đồ; con đường thật nằm trên khán đài. Khi một nền tảng nhắn tin bắt đầu quan tâm tới tài khoản tuổi teen, đó là tín hiệu cho thấy một ranh giới đang được vẽ lại. Câu hỏi dành cho các lò đào tạo không còn là có nên cho cầu thủ trẻ dùng điện thoại hay không. Câu hỏi là ai trong câu lạc bộ sẽ ngồi lại với cậu bé mười lăm tuổi ấy, vào một buổi tối, để nói về những gì đang chờ trong hộp thư của cậu.

Nếu không ai ngồi lại, một ứng dụng nhắn tin sẽ làm thay. Và nó sẽ làm theo cách của nó, không theo cách của bóng đá. Tôi viết bóng đá không để chứng minh mình đúng, mà để giữ nhịp cho câu chuyện. Nhịp ấy, lần này, đang được giữ bởi một mã PIN mà không huấn luyện viên nào nắm trong tay.