Ba hướng tấn công hạ gục một ngôi sao: Arizona State quét sạch Stanford

Ở set ba, Stanford dẫn 24-23 và chỉ còn cách kéo trận sang set bốn đúng một điểm. Arizona State ghi ba điểm liên tiếp, khép set 26-24, và hoàn tất chiến thắng 3-0 trước đối thủ được xếp hạng số tám toàn quốc. Trong cuốn sổ theo dõi của mình, tôi không ghi lại ba điểm cuối ấy như một khoảnh khắc cá nhân. Tôi ghi lại cách chúng được sinh ra: ba hướng tấn công khác nhau, vận hành bởi một tay chuyền hai năm nhất.

Trận đấu diễn ra trong khuôn khổ San Luis Obispo Classic, giai đoạn đầu mùa giải ngoài hội nghị của bóng chuyền nữ NCAA Division I. Đây là khoảng thời gian các đội dùng để thử nghiệm đội hình, tích lũy thành tích trước các đối thủ mạnh và xây dựng hồ sơ dự tuyển playoff. Một chiến thắng trước đội được xếp hạng như Stanford có giá trị hơn hẳn một trận thắng thông thường. Với Arizona State, đây là chiến thắng thứ tư trước đối thủ được xếp hạng trong mùa giải này.

Để đọc trận đấu này, tôi cần đặt hai hàng số liệu cạnh nhau. Bên phía Stanford, Jordyn Harvey ghi 18 điểm đập, cao nhất trận, với hiệu suất 0,455 trên 33 lần tấn công. Đó là một đêm thi đấu ở đẳng cấp cao. Bên phía Arizona State, ba tay đập cùng vượt mốc 14 điểm: Aniya Clinton, Noemie Glover và Una Vajagic. Clinton đạt hiệu suất 0,522. Đội khách còn ghi 12 điểm chắn bóng. Kết quả cuối cùng: Arizona State thắng 3-0. Harvey chơi tốt nhất trận và vẫn thua.

Ở đây có một cơ chế chiến thuật cần được gọi đúng tên. Khi một đội chỉ có một mũi tấn công đáng tin, khối chắn của đối phương chỉ cần đọc một hướng. Khi đội đó có ba mũi, khối chắn buộc phải chia tuyến đọc, và mỗi lần chia là mỗi lần hở. Arizona State không thắng vì có ngôi sao sáng hơn; họ thắng vì buộc Stanford phải phòng ngự nhiều hơn khả năng cho phép.

Con số 45 đường chuyền thành công của Elle Mottola, tay chuyền hai năm nhất, cao nhất trong sự nghiệp ngắn ngủi của cô, là trục của toàn bộ hệ thống. Để tôi nói rõ: một tay chuyền hai năm nhất điều phối một hàng công cân bằng ở mức 45 đường kiến tạo là chuyện đáng ghi vào sổ. Đây là lần thứ hai trong mùa cô vượt mốc 40. Tôi nghi ngờ con số thống kê đơn thuần, nên đối chiếu với phân bố điểm đập: ba tay đập khác nhau cùng đạt ngưỡng hai chữ số. Phân bố ấy khớp với con số kiến tạo. Nó không phải may mắn.

Bảng thống kê mùa giải củng cố điều này. Noemie Glover dẫn đầu đội với 126 điểm đập, Una Vajagic bám sát với 124. Hai con số gần như trùng nhau. Đây là bằng chứng định lượng cho một hàng công không dồn vào một người. Khi hai tay đập hàng đầu có số điểm đập chênh lệch chỉ hai đơn vị, hàng chắn đối phương không có mục tiêu ưu tiên nào để bám.

Vajagic, chuyển đến Tempe từ Wisconsin trong mùa hè này, là một mắt xích đáng chú ý. Cô không chỉ ghi điểm; cô còn đóng góp phòng ngự với số lần cứu bóng hai chữ số và một điểm giao bóng ăn điểm trực tiếp. Đây là mẫu vận động viên mà một chương trình đang lên dùng để rút ngắn khoảng cách với nhóm dẫn đầu. Cơ chế chuyển nhượng của NCAA cho phép điều đó, và Arizona State đang vận hành nó có chủ đích.

Tôi xem lại băng hình ba lần chỉ để đếm xem bóng đi qua tay Harvey bao nhiêu lần, và đi qua ba tay đập của Arizona State bao nhiêu lần. Sự chênh lệch nằm ở đó.

Nhưng đây là lúc tôi phải tự bẻ gãy kết luận của mình trước khi công bố nó.

Từ khóa "tấn công cân bằng" nghe rất đẹp, nhưng nó cần được kiểm tra bằng số. Trong báo cáo nguồn, Clinton và Glover được cho là đóng góp 31,5 trong tổng số 65 điểm của Arizona State, tức khoảng 48 phần trăm. Nếu đúng, thì "cân bằng" ở đây nghĩa là ba mối đe dọa, chứ không phải phân bố đều. Hai tay đập hàng đầu vẫn gánh gần một nửa sản lượng ghi điểm. Đó là một sự tập trung vừa phải, không phải một hàng công phẳng tuyệt đối.

Và tôi nghi ngờ con số 65 điểm ấy, nên kiểm tra lại bảng điểm. Một chiến thắng ba set với các tỉ số 25-19, 25-21 và 26-24 ngụ ý Arizona State ghi tổng cộng 76 điểm, không phải 65. Con số 65 không khớp với tỉ số các set. Có thể nó đại diện cho một tiêu chí con khác, hoặc là một lỗi ghi chép. Tôi ghi chú lại là dữ liệu đang chờ kiểm chứng, không vội dùng nó để xây dựng kết luận.

Cùng lúc, có một mâu thuẫn về mốc thời gian. Một đoạn nói Arizona State kết thúc mùa giải trước với tám chiến thắng trước đội được xếp hạng, kỷ lục của chương trình. Một đoạn khác nói bốn trận vào mùa này họ đã đạt một nửa con số đó. Nếu mùa hiện tại là mùa kế tiếp, hai câu này ăn khớp. Nếu không, chúng mâu thuẫn. Chi tiết trận diễn ra vào thứ Sáu càng khiến tôi nghiêng về giả thuyết mùa hiện tại nằm sau mùa được coi là mốc so sánh. Tôi đánh dấu là chờ kiểm chứng.

Còn một điểm mù nữa. Trước giải đấu này, Arizona State từng thua một đội không được xếp hạng là UC Davis ở Snyder-Park Classic. Điều đó có nghĩa sàn thi đấu của họ thấp hơn trần thi đấu. Một đội có thể hạ đội số tám toàn quốc rồi thua một đội không được xếp hạng chỉ vài tuần trước đó. Tôi theo dõi liên tục nhiều tuần để tìm một quy luật ổn định, và điều tôi tìm thấy không phải sự ổn định, mà là biên độ dao động do một tay chuyền hai non tuổi tạo ra.

Đội hình Arizona State được lắp theo mô hình hiện đại của NCAA: một tay đập tốt nghiệp giữ vai trò trụ cột như Clinton, một tay chuyền hai năm nhất được tin tưởng giao quyền điều phối như Mottola, và một bản hợp đồng chuyển nhượng như Vajagic để bù đắp khoảng trống. Đây là cách một chương trình đang lên rút ngắn khoảng cách nhanh nhất. Hàng ghế dự bị không được công bố, nên tôi không thể đánh giá chiều sâu thay thế. Đó là một khoảng trống thông tin, và tôi để nó trống thay vì lấp bằng phỏng đoán.

Về phía Stanford, bức tranh ngược lại. Ba thua trong bốn trận gần nhất. Đội được xếp hạng số tám nhưng phong độ không khớp. Xếp hạng đầu mùa thường có quán tính: nó phản ánh những gì đội đã làm mùa trước nhiều hơn những gì đội đang làm tuần này. Khi Harvey chơi một trận đỉnh cao với 18 điểm đập và hiệu suất 0,455 mà đội vẫn thua, vấn đề không nằm ở cô ấy. Vấn đề nằm ở cấu trúc: các tay đập phụ không gánh được tải, và khi Harvey xoay vòng ra hàng sau, hàng công đình trệ. Set một kết thúc với tỉ số điểm đập 15-10 nghiêng về Arizona State là một chỉ báo của sự đình trệ đó.

Tôi không gọi thẳng đây là sự suy thoái của một dòng họ lớn trong làng bóng chuyền đại học. Một đợt chuyển giao thế hệ là chuyện bình thường ở những chương trình từng thắng nhiều. Và lịch thi đấu đầu mùa khắc nghiệt cũng có thể là một phần nguyên nhân. Nhưng cấu trúc phụ thuộc vào một mũi tấn công thì không thể giải thích bằng lịch thi đấu. Nó là vấn đề thiết kế.

Ban huấn luyện của Arizona State, dẫn đầu bởi JJ Van Niel, có một bảng thành tích tích lũy đáng chú ý: 20 chiến thắng trước đội được xếp hạng trong bốn mùa, trong đó có 6 trận trước các đội thuộc nhóm mười đội mạnh nhất. Đây là bằng chứng về một quá trình xây dựng bền bỉ, không phải một cơn sốt nhất thời. Khi một chương trình đạt kỷ lục tám chiến thắng trước đội được xếp hạng trong một mùa, rồi bốn trận vào mùa sau đã đạt một nửa con số đó, đó là một nền tảng mới, không phải một dị thường.

Vậy điểm mấu chốt cho trận tiếp theo là gì? Ngày mười tám tháng Chín, Arizona State gặp Cal Poly. Đây là một trận mà theo lý thuyết họ phải thắng dễ. Chính vì thế nó mới là bài kiểm tra quan trọng nhất trong lịch trình trước mắt. Một đội vừa hạ đội số tám, nếu thắng Cal Poly đúng cách, đang xác nhận sự ổn định. Nếu thắng chật vật hoặc để thua, nó xác nhận biên độ dao động mà trận thua UC Davis đã phơi ra.

Tôi không đặt cược vào kết quả một trận. Tôi đặt câu hỏi về cấu trúc. Khi một tay chuyền hai năm nhất vận hành một hàng công ba mũi ở đẳng cấp này, liệu đó là trần năng lực của cô ấy hay mới chỉ là khởi đầu? Nếu là khởi đầu, Arizona State không còn là hiện tượng nữa. Nếu là trần, thì mọi hàng chắn trong hội nghị sẽ sớm đọc ra điều mà Stanford chưa kịp đọc.